چگونه ترانزیت خارجی کنیم؟

ترانزیت خارجی کالا، پس از تهیه مدارک لازم، می بایستی طبق قانون امور گمرکی و آیین نامه اجرایی آن و قانون حمل و نقل و عبور کالاهای خارج از قلمرو جمهوری اسلامی ایران و آیین نامه آن کالا را به گمرک محل ترانزیت اظهار و پس از انجام تشریفات گمرکی ، نسبت به ترخیص آن اقدام نماید.

ترانزیت خارجی کالا ارتباطی با صادرات و واردات نداشته و فقط از راههای ترانزیتی کشور برای رسیدن به مقصد در کشور خارجی عبور نموده و مشمول حقوق گمرکی و سود بازرگانی و عوارض نبوده و در صورت انجام خدمات مربوطه، وجوهی بابت انبارداری یا تخلیه و بارگیری، در حین بازرسی های گمرکی در گمرک ورودی و خروجی ، متناسب با نوع ارایه خدمات، هزینه دریافت خواهد شد، که رقمی ناچیز است.

عبور کالا از گمرک به صورت مستقیم از مرزهای زمینی، بدون انجام عملیات تخلیه و بارگیری و یا حمل کالا به یکی از بنادر یا ادارات گمرک و بارگیری و خروج آن به صورت یکسره به وسایل حمل دیگر، مشمول پرداخت حق بیمه محلی نمی شوند، ولی اگر کالای عبوری در اماکن و محوطه های گمرکی و بندری تخلیه و برای قبض انبار صادر شود، مشمول پرداخت حق بیمه مقرر برای کالاهای وارداتی به گمرک می باشد.

همچین ترانزیت کالا از قلمرو گمرکی کشور، منحصر به یک وسیله خاص نبوده و ترانزیت گمرکی با وسایل نقلیه گوناگون اعم از کشتی، کامیون، قطار، هواپیما و خط لوله و یا ترکیبی از آنها از قلمرو کشور مجاز است.

طبق قوانین و مقررات جاری تامین وجه الضمان کالای ترانزیتی که از قلمرو جمهوری اسلامی ایران عبور می نمایند، به شرح زیر است:

1.برای کالاهای مجاز مبلغی معادل حقوق گمرکی و سود بازرگانی و عوارضی که به واردات قطعی آن کالا تعلق می گیرد.

2.برای کالاهای مجاز مشروط و ممنوع الورود مبلغی معادل حقوق گمرکی و سود بازرگانی و عوارض و سه برابر ارزش کالا.

3.چناچه شرکت های حمل و نقل بین المللی ، دارای پروانه معتبر از وزارت راه و ترابری، اقدام به اظهار کالای ترانزیتی بنمایند میزان وجه الضمان معادل حقوق گمرکی و سود بارگانی و عوارض خواهد بود( برای کالای مجاز و غیر مجاز)

4.چناچه راه آهن جمهوری اسلامی ایران اقدام به اظهار کالای ترانزیتی نماید، تعهدکتبی راه آهن کفایت داشته و نیازی به سپردن وجه الضمان نمی باشد.

5.چناچه مقرر شود که محصولات ترانزیتی با وسایل نقلیه انتخابی گمرک حمل شود و یا این که محمولاتی با پست دولتی و یا شرکت های حمل و نقل دولتی تا مرز خروجی حمل شود، به جای تمام یا قسمتی از وجه الضمان نقدی، ضمانت نامه کتبی معتبر نیز برای گمرک قابل قبول خواهد بود.

6.برای کالاهای ترانزیتی وارده توسط سیاحان و جهانگردان و یا هر مسافر دیگر، که جنبه تجاری نداشته باشد، گمرک می تواند به جای اخذ وجه الضمان با اخذ تعهد کتبی از آنان و قید مراتب در گذرنامه، مجوز ترانزیت کالا را صادر نماید.

کامیون های حامل کالای ترانزیتی تحت پوشش رویه تیر با ارایه کارنه تیر و راهنامه سی.ام.آر بدون نیاز به نتظیم اظهارنامه یا استفاده از کلیه تسهیلات کنوانسیون تیر، بدون معطلی و با حداکثر سرعت و تسهیلات از مرزهای ورودی و خروجی کشور عبور می کنند.

محموله های ترانزیتی که از امتیاز رویه تیر استفاده نمی کنند ه جای سپردن وجه الضمان نقدی یا ضمانت نامه بانکی ( جهت حقوق و عوارض گمرکی ) چنانچه کالا توسط شرکت های حمل و نقل بین المللی اظهار شود می توانند آن را با استفاده از پوشش بیمه ارایه توسط شرکت های بیمه کشور طرف قرارداد با گمرک ایران از قلمرو گمرکی کشور عبور دهند.

نقل و انتقال کالا از مناطق ویژه اقتصادی به مناطق آزاد و بالعکس و نقل و انتقال کالا بین مناطق ویژه اقتصادی، تحت رژیم گمرکی ترانزیت خارجی کالا امکان پذیر است.

همچنین برای تسریع در عبور کالاهای ترانزیت خارجی کالا از قلمروی کشور، در صورت سالم بودن پلمپ مبدا کانتینرهای عبوری با اعتماد به اظهار عبور دهنده پس از الصاق پلمپ اضافی در مبادی ورودی، اجازه عبور داده می شود. به طور کلی بازرسی کالاهای ترانزیتی طرفا برای شناسایی محمولات مشکوک و مظنون به قاچاق صورت می گیرد. حال باید دید که در مقام اجرا وضعیت چگونه است.

شکی نیست که گمرک برای نظارت بر تردد کالا و وسائط نقلیه ناگزیر به حضور و استقرار در مرزهای رسمی و مجاز کشور است و در راستای اجرای این وظایف قانونی اقدام به پذیرش اظهارنامه ترانزیت خارجی کالا ، تعیین مسیر ، مدت زمان رسیدن کامیون و محوله به مرز خروج اخذ تضمین از شرکت های حمل صدور پروانه ترانزیت خارجی ، عملیات ارزیابی محموله، انتخاب کامیون واجد شرایط چادری و نصب پلمپ سریال دار و… کرده و کامیون را با اخذ تضمین از شرکت های حمل ، صدور پروانه ترانزیت خارجی ، عملیات ارزیابی محموله انتخاب کامیون واجد شرایط چادری و نصب پلمپ سریال دار و… کرده و کامیون را، با اخذ تضمین و با مسئولیت راننده و شکت حمل و نقل مربوطه به گمرک مرز خروج اعزام می کند.

کالای ترانزیت خارجی کالا در گمرک خروجی یا مقصد مورد بررسی قرار گرفته و لذا اداره مذکور ضمن اخذ پروانه ترانزیتی از صاحب کالا یا حامل و یا نمایندگان قانونی آنها به معاینه و بررسی وضعیت پلمپ های الصاقی و تطبیق مشخصات ظاهری کالا با مندرجات پروانه و اسناد می پردازد که در صورت تاخیر یا فک پلمپ یا پارگی چادر نسبت به ارزیابی مجدد محموله با حضور حامل یا صاحب کالا اقدام که در صورت تعویض کالا یا کمبود و دستخوردگی موضوع را بررسی و پرونده قاچاق تشکیل می شود، سپس ضمن طی مراحل قانونی مربوطه، با اعلام جرم علیه متخلفان طبق قانون کیفر مرتکبین قاچاق اقدام لازم صورت می گیرد، طبق ماده 188 آیین نامه اجرایی قانون امور گمرکی و در صورت عدم مشاهده اختلاف و نبودن مشکل خاص اجازه خروج کامیون و محموله را صادر و مراتب اعلام وصول برای تسویه و ابطال ضمانت نامه به گمرک مبدا اعلام می شود. علاوه بر گمرک سازمان های دیگر یهم اقداماتی را برای همان کامیون و محوله انجام می دهند.

سوالات پرتکرار کاربران درباره ی ترانزیت خارجی

۱. برای ترانزیت خارجی دقیقاً از کجا باید شروع کنم و چه مدارکی را کجا و به چه صورت تحویل بدهم؟

فرآیند ترانزیت خارجی کالا از ایران با آماده‌سازی مستندات و اظهار کالا به گمرک مبدا آغاز می‌شود. مسیر گام به گام به شرح زیر است:

1. انتخاب شرکت حمل‌ونقل بین‌المللی معتبر و عقد قرارداد حمل ترانزیتی.
2. آماده‌سازی مدارک لازم (لیست کامل مدارک پایین آمده است).
3. ثبت اظهارنامه گمرکی ترانزیت خارجی در سامانه جامع امور گمرکی (www.epl.irica.ir) توسط شرکت حمل یا صاحب کالا.
4. ارائه مدارک فیزیکی به گمرک مبدا ترانزیت (ایران) و انجام تشریفات گمرکی شامل بررسی مدارک، ارزیابی کالا و تعیین مسیر عبور.
5. دریافت پروانه ترانزیت خارجی و نصب پلمپ گمرکی.
6. حرکت کالا به سمت مرز خروجی یا گمرک مقصد.
7. تحویل مدارک و کالا به گمرک مرز خروجی برای بررسی پلمپ، مطابقت اسناد و ثبت خروج کالا از قلمرو جمهوری اسلامی ایران.

نکته: اگر محموله تحت رویه بین‌المللی TIR باشد، ارائه کارنه TIR و راهنامه CMR کفایت می‌کند و فرآیند ساده‌تر است.

۲. مدارک لازم برای ترانزیت خارجی کالا چیست؟

کامل‌ترین لیست مدارک مورد نیاز برای ترانزیت خارجی:

• بارنامه بین‌المللی (CMR، Bill of Lading یا Air Waybill بسته به نوع حمل)
• فاکتور خرید (Invoice)
• لیست عدلبندی (Packing List)
• گواهی مبدا (Certificate of Origin) (در صورت نیاز)
• مجوزها و گواهی‌های بهداشتی، قرنطینه‌ای یا استاندارد بسته به نوع کالا (مثلاً گواهی دامپزشکی، گواهی سلامت)
• اظهارنامه گمرکی ترانزیت خارجی
• کارنه TIR (در صورت استفاده از رویه تیر)
• بیمه‌نامه حمل بین‌المللی (Cargo Insurance)
• مجوز عبور یا ترانزیت (Transit Permit) برای کالاهای خاص
• کارت بازرگانی معتبر (در صورت نیاز)
• قبض انبار و سایر مستندات مرتبط در صورت توقف در اماکن گمرکی

۳. ترانزیت خارجی برای چه کالاهایی ممکن نیست یا ممنوع است؟

کالاهای غیرقابل ترانزیت یا ممنوع:

• کالاهای مشمول ممنوعیت شرعی یا قانونی (نظیر انواع مواد مخدر، مشروبات الکلی، سلاح و مهمات غیرمجاز، تصاویر و نشریات خلاف شئونات اسلامی، بازی‌های قاچاق و…)
• کالاهایی با ماهیت راهبردی یا امنیتی که طبق لیست‌های وزارت صمت، شورای عالی امنیت ملی یا گمرک ایران اجازه عبور ندارند.
• کالاهای فاقد مجوزهای قانونی یا قرنطینه‌ای (مثلاً مواد شیمیایی خاص، حیوانات زنده بدون گواهی سلامت و…)
• کالاهای دارای محدودیت بین‌المللی (UN Sanctioned) نظیر برخی تجهیزات هسته‌ای، تسلیحات یا فناوری‌های دوگانه.

نکته: کالاهای مجاز مشروط تنها با دریافت مجوزهای خاص (مثلاً مجوز سازمان انرژی اتمی، وزارت بهداشت یا جهاد کشاورزی) قابل ترانزیت هستند.

۴. هزینه‌های انبارداری، بازرسی، تخلیه و بارگیری در ترانزیت چگونه محاسبه می‌شود؟

هزینه‌های مرتبط با ترانزیت خارجی به چند بخش اصلی تقسیم می‌شود:

• انبارداری:

  تنها اگر کالا در انبارهای گمرکی یا مناطق ویژه اقتصادی متوقف شود؛ مبلغ معمولاً بر اساس وزن، مدت توقف و نوع کالا طبق تعرفه مصوب گمرک ایران محاسبه می‌شود.

• تخلیه و بارگیری:

  فقط در صورت انتقال کالا بین وسایل حمل یا جابجایی در محوطه گمرکی، طبق تعرفه رسمی (هر کیلوگرم/ هر کانتینر/ هر دستگاه). نرخ‌ها در سایت گمرک به‌روزرسانی می‌شود.

• هزینه‌های بازرسی و کنترل:

  بسته به نوع بازرسی (معمولی یا ویژه – کالاهای حساس، مشکوک یا قرنطینه‌ای) متفاوت بوده و اغلب عددی نسبی و ثابت به‌عنوان خدمات گمرکی به قبض اضافه می‌شود.

• حقوق دولتی/ارائه خدمات:

  هزینه‌های صدور مجوز، الصاق پلمپ اضافه، نمونه‌برداری، صدور پروانه و… که مقادیر آن طبق ضوابط سالانه اعلام می‌شود.

کدهای تعرفه و جزئیات دقیق را می‌توانید در سایت گمرک جمهوری اسلامی ایران یا سامانه EPL مشاهده کنید.

۵. کل فرآیند ترانزیت خارجی معمولاً چند روز طول می‌کشد؟

مدت زمان ترانزیت خارجی کالا به عوامل مختلفی بستگی دارد:

• نوع کالا و ماهیت آن (معمولی، مشکوک، حساس و …).
• ترافیک رویه گمرکی در مرزها (فصل صادرات یا رخدادهای خاص مثل نوبتی، جنگ، بلایای طبیعی).
• مدارک و کامل بودن اسناد صاحب کالا.
• ترانزیت تحت TIR یا رویه عادی.
• موقعیت جغرافیایی مبدا و مقصد.

میانگین زمان استاندارد در شرایط عادی (از اظهار تا خروج از مرز):

• حداقل ۲۴ تا ۷۲ ساعت (اگر کالا کامل، اسناد تکمیل و بدون مشکل باشد)
• تا ۵ الی ۷ روز (برای کالاهای خاص یا مشروط و مسیرهای دور یا شلوغ)

نکته:

در رویه TIR، زمان عبور اکثراً کوتاه‌تر و فرآیند ساده‌تر است.

۶. پوشش بیمه‌ای و جزئیات آن چگونه است؟

پوشش بیمه‌ای ترانزیت خارجی به دو صورت زیر انجام می‌شود:

• بیمه حمل بار بین‌المللی (Cargo Insurance):

  همه کالاها در مسیر حمل باید توسط شرکت بیمه معتبر (داخلی یا خارجی) بیمه شوند. این بیمه شامل حوادث احتمالی چون تصادف، سرقت، آتش‌سوزی، بلایای طبیعی، خسارت به کالا و حتی مسئولیت مدنی ناشی از وقوع حادثه است.

• بیمه مسئولیت ترانزیت:

  در صورت استفاده از پوشش بیمه مخصوص ترانزیت، تعهدات مندرج در بیمه‌نامه مطابق اعلام گمرک یا شرکت بیمه منتخب خواهد بود. شرکت‌های حمل‌ونقل بین‌المللی معمولاً بیمه مسئولیت را بعنوان وجه الضمان به گمرک ارائه می‌دهند.

نکات کلیدی:

• بیمه کالا باید تا انتهای قلمرو ایران معتبر باشد (از گمرک مبدا تا مرز خروج).
• اگر کالای عبوری در اماکن گمرکی تخلیه و قبض انبار صادر شود، مشمول بیمه واردات نیز می‌شود.

۷. تفاوت ترانزیت خارجی با ترانزیت داخلی و صادرات/واردات در عمل چیست؟

ترانزیت خارجی ساده‌تر، کم‌هزینه‌تر و معاف از حقوق ورود و سود بازرگانی است؛ اما باید دقیقاً به مقصد خارجی ارسال و از کشور خارج شود.

۸. در صورت نیاز به پیگیری وضعیت محموله، از کجا و چگونه باید پیگیری شد؟

• سامانه جامع امور گمرکی (EPL) بزرگ‌ترین مرجع رهگیری وضعیت اظهارنامه ترانزیتی است (www.epl.irica.ir).
• شرکت حمل و نقل بین‌المللی طرف قرارداد با استفاده از شماره بارنامه یا شماره اظهار گمرکی، اطلاعات محمولات را از طریق سامانه رهگیری آنلاین خود یا تلفنی ارائه می‌دهد.
• شماره مرجع اظهارنامه، بارنامه بین‌المللی (CMR/TIR) یا قبض ترانزیت کلید پیگیری است.
• فرم‌های رهگیری فیزیکی/الکترونیکی در صورت مراجعه حضوری در گمرک‌های مبدا و مقصد نیز قابل استفاده است.
• بعضی از مرزها و گمرک‌ها دارای سامانه اعلان ورود و خروج هستند که به صورت پیامک اطلاعات وضعیت محموله را ارسال می‌کنند.

۹. اگر محموله دیرتر از مدت مقرر به مرز برسد، چه اتفاقی می‌افتد؟

• تخلف تأخیر یا عدم خروج کالا طبق مقررات گمرکی مشمول جریمه است.
• معمولاً مبلغ تضمین (وجه الضمان) یا بیمه‌نامه ترانزیت توسط گمرک ضبط و جریمه دیرکرد (تاخیر) اعمال می‌شود.
• اگر کالا و پلمپ سالم باشد، با ارائه دلایل موجه (مانند مشکلات فنی، تعطیلات رسمی، تجدید پلمپ، تصادف و…) امکان ارائه درخواست بخشودگی یا تاخیر به گمرک مقصد وجود دارد.
• در صورت بروز مغایرت، پلمپ شکسته شود یا تخلف رخ دهد، پرونده تخلف و حتی قاچاق تشکیل خواهد شد.

نکته: زمان‌بندی و مدت مجاز ترانزیت معمولاً هنگام صدور پروانه ترانزیت تعیین و در سامانه ثبت می‌شود.

۱۰. چگونه می‌توان محموله را از مناطق ویژه اقتصادی ترانزیت کرد؟

• کالا از مناطق ویژه اقتصادی به مناطق آزاد یا بالعکس تحت رژیم ترانزیت خارجی (External Transit Regime) قابل حمل است.
• ثبت اظهارنامه ترانزیت خارجی در سازمان منطقه ویژه اقتصادی (یا منطقه آزاد) و دریافت مجوز خروج کالا الزامی است.
• مدارک لازم معمولاً همان مدارک ترانزیت خارجی شامل بارنامه، فاکتور، مجوز مقرره منطقه و فرم‌های گمرکی منطقه است.
• پس از طی تشریفات گمرکی منطقه، کالا به گمرک ورودی جمهوری اسلامی ایران اظهار و پس از کنترل، پروانه ترانزیت خارجی صادر و رویه ترانزیت تا مرز خروج ادامه می‌یابد.
• پیگیری فرآیند معمولاً از طریق سامانه امور گمرکی یا سامانه نظارت منطقه ویژه اقتصادی قابل انجام است.