کنوانسیون تیر یا کارنه تیر چیست؟

در سالهای گذشته، روش حمل و نقل بین المللی کالا در ارتباط با مقررات گمرکی در دنیا به نوعی بود که هر کشوری براساس ضوابط و مقررات خاص خود عمل می کرد، این امر سبب شده بود که در حمل بارها به ویژه بارهای ترانزیتی مشکل به وجود آید.

ضمن آنکه انجام تشریفات گمرکی در کشورهای مختلف موجب کندی حمل و نقل بین المللی می گردید و به دلیل ارزیابی های مکرر در مرزهای کشورها، کالاهای ترانزیتی دیرتر به مقصد رسیده و خساراتی نیز به کالا وارد می شد و از طرف دیگر شرکت های حمل کننده ناگزیر بودند براساس مقررات گمرکی هر کشوری مبالغی تضمین گمرکی که گاهی هم غیر قابل پرداخت بود، در مرزهای ترانزیتی بپردازند که تامین این نظر خود مشکل بزرگی را ایجاد کرده بود. این موانع در حمل و نقل زمینی به مراتب محسوس تر بود و به این ترتیب هر کشوری کوش داشت با عقد قراردادهای ترانزیت خصوصی به رفع قراردادهای ترانزیت خصوصی به رفع این مشکل بپردازد. این مشکلات از کلیه جوانب سب شد که موضوع ه قسمت اقتصادی و بازرگانی و گمرکی سازمان ملل کشانده شود که با توصیه این سازمان در 15 ژانویه 1959 زیر نظر شورای همکاری های گمرکی وابسته به سازمان ملل در ژنو موافقت نامه ای مطرح و به امضا رسید که به طور کلی روش حمل و نقل بین المللی جاده ای را تغییر داد و تسهیلات فراوانی را از نظر ارزیابی کالا، تضمین کالا، و به طور کلی نحوه برخورد با مقررات گمرکی کشورها به وجود آورد بدین ترتیب سازمانی به نام ایرو (IRU) به وجود آمد. ایرو (IRU) مخفف international road transport union است که معنی آن عبارت است از اتحادیه بین المللی حمل و نقل زمینی و همان طوری که گفته شد یکی از سازمان های وابسته به سازمان ملل متحد می باشد که مقر آن در ژنو است.

كارنه تير
سند گمركی است برای ترانزيت بين‌المللی كالا در چهارچوب قوانين (تير) اين سند در كشور مبدأ صادر شده و حاوی مشخصات كاميون و كالا می‌باشد و به موجب آن وسيله نقليه جاده‌ای از كشور مبدأ از طريق قلمرو  كشورهای بين راهی بدون بازرسی گمركی عبور می‌نمايد البته اين عبور بدون بازرسی نياز به اقدامات تعيين شده از قبل به شرح زير دارد:

1. پلمپ وسيله نقليه حامل كالا در گمرك مبدأ
2. اجرای دستورالعمل حفاظتی برای انواع محفظه و يا كانتينر، به منظور جلوگيری از هرگونه قاچاق
3. تامين پوشش هرگونه ريسكی در حقوق و عوارض گمركی در طول سفر توسط موسسه ضامن

اهداف و فوايد سيتم کارنه تير
درسیستم تیر، این امکان دیده شده که کالا تحت پوشش دفترچه تیر(کارنه تیر) از طریق جاده حمل و بدون ارایه تضمینات اضافی نزد گمرکات بین راهی از یک گمرک خانه درمبدأ تا یک گمرک خانه مقصد ادامه یابد.
امکانات بهتر برای حمل و نقل و تجارت
کاهش هزینه‌های جاده‌ای و همینطور کاهش تاخیر درعملیات سیستم ترانزیت تیر.
امکانات حرکت کالا طبق روش‌های یک شکل و استاندارد شده در کنترل و نظارت.
کنترل و نظارت گمرکی مشابه تحت مفاد کنوانسیون تیر یا کارنه تیر
ارتقا و توسعه حمل و نقل بین‌المللی جاده‌ای وهمینطورتجارت بین‌الملل
برای صنعت حمل ونقل
کالا با حداقل دخالت مقامات ذیصلاح درمرزها عبور می‌کند.
کاهش در تاخیر و هزینه ترانزیت کالا
اسناد ساده و استاندارد شده
نیاز به ارائه تضمینات گمرکی درمرزهای ورودی برای گمرک
حقوق وعوارض گمرکی تا سقف 50,000دلار در سیستم تیر تضمین شده.
فقط شرکت‌های حمل و نقل واجد شرایط مجاز به استفاده از سیستم تیر می‌باشد که این کار سبب افزایش امنیت سیستم می‌شود.
نیاز کنترل فیزیکی کالا در مسیر ترانزیت کاهش می‌یابد.
ارائه امکانات بهتر جهت کنترل اسناد و مدارک توسط گمرک.

دفترچه کارنه تیر 
دفترجه کارنه تير توسط سازمان ايرو (International Road transport Union) اتحاديه بين ‌الملل حمل و نقل زمينی كه مركز آن در ژنو است چاپ و به موسسات ضامن واگذار می‌گردد. جلد اين دفترچه منقوش به علامت ايرو (IRU) كه بر روی آن تعداد وله شماره كارنه تير ، كشور مبدا، كشور مقصد، امضاء سازمان ايرو، تاريخ اعتبار كارنه تير ، شماره كاميون، شماره فتوگرافی، و مشخصات شركت حمل كننده كالا و راه‌های مجاز عبور كالای ترانزيتی (كه به جز از طريق آنها ورود و خروج و يا عبور كالا و وسيله حمل تحت عنوان ترانزيت خارجی ميسر نمی‌باشد) قيد می‌گردد هر كارنه تير برای يك سفر از ميدأ تا مقصد قابل استفاده می‌باشد پس از پايان سفر و پس از تأييد سوش وله توسط شركت مقصد لاشه كارنه به شركت حمل كننده كالا تحويل تا به موسسه ضامن كارنه تير مسترد گردد دفترچه كارنه تير برای مرز ورود و خروج هر كشور دو برگ وله كه وله های سفيد رنگ با شماره فرد در گمركات مبدأ و مرزهای ورودی و وله‌های سبز رنگ با شماره‌های زوج در مرزهای خروجی و گمركات مقصد جدا می‌گردد.كارنه تير به زبان فرانسه چاپ می‌شود ولی ممكن است صفحات اضافی به زبان كشور صادر كننده كارنه ضميمه گردد.

سوالات متداول کاربران

۱. کارنه تیر دقیقاً چه مدارکی است و چه اطلاعاتی را شامل می‌شود؟

کارنه تیر (TIR Carnet) یک سند گمرکی بین‌المللی است که توسط شرکت حمل‌ونقل یا راننده دریافت می‌شود و اطلاعاتی مانند مشخصات کالا، کامیون، مرزهای عبوری، کشور مبدأ و مقصد و جزئیات بارنامه و پلمپ گمرکی را پوشش می‌دهد. این مدرک، فرآیند عبور از مرزها را تسهیل می‌کند و تضمین پرداخت عوارض گمرکی در صورت تخلف را بر عهده می‌گیرد.

۲. کدام کشورها عضو کنوانسیون تیر هستند و وضعیت عضویت ایران چگونه است؟

بیش از ۶۰ کشور جهان از جمله کشورهای اروپایی، ترکیه، روسیه، چین و کشورهای عضو CIS عضو کنوانسیون TIR هستند. ایران نیز یکی از اعضای رسمی کنوانسیون تیر است و نقش کلیدی در ترانزیت بار منطقه‌ای و بین‌المللی دارد. عضویت ایران امنیت و سرعت ترانزیت کالا به/از کشورهای همسایه را افزایش داده است.

۳. مراحل دریافت کارنه تیر برای شرکت‌های ایرانی چگونه است؟

برای دریافت کارنه تیر، شرکت حمل‌ونقل ابتدا باید مجوز فعالیت بین‌المللی و عضویت در انجمن صنفی حمل‌ونقل جاده‌ای بین‌المللی را کسب کند. سپس با ارائه مدارک لازم، تایید صلاحیت و خرید تضمین گمرکی، کارنه تیر از سازمان IRU و نماینده کشوری (در ایران: اتاق بازرگانی ایران) صادر می‌شود.

۴. مهم‌ترین مزایای استفاده از سیستم تیر (TIR) برای تجار و شرکت‌های حمل‌ونقل چیست؟

سیستم TIR مزایایی چون حذف تشریفات گمرکی در مرزهای میانی، کاهش هزینه‌های تضمین، امنیت بالای کالا، تسریع در حمل، پذیرش گمرکی یکپارچه و امکان عبور سریع از مرزهای خارجی را فراهم می‌کند. این مزایا باعث کاهش ریسک تاخیرها و افزایش بهره‌وری لجستیک می‌شود.

۵. چه محدودیت‌ها یا کالاهایی خارج از شمول کنوانسیون تیر هستند؟

کالاهایی مانند مواد محترقه، مواد مخدر، اسلحه و یا محموله‌هایی که مشمول نظارت ویژه گمرکی‌اند، تحت پوشش مقررات تیر قرار نمی‌گیرند. همچنین در صورت عدم رعایت پلمپ یا عدم درج دقیق اطلاعات، مسئولیت‌های قانونی متوجه شرکت حمل‌ونقل خواهد بود.

۶. تفاوت کارنه تیر با سایر اسناد ترانزیتی (مثل کارنه آ.ت.آ، T1 و T2) در چیست؟

کارنه تیر مخصوص ترانزیت بین‌المللی جاده‌ای و گاهی ریلی است و هدف آن عبور آسان از مرزها است. کارنه آ.ت.آ برای ورود موقت کالا (نمایشگاه و…) استفاده می‌شود. T1 و T2 مدارک ویژه اتحادیه اروپا برای عبور کالا در درون اتحادیه هستند که کاربرد و پوشش جغرافیایی متفاوتی دارند.

۷. تا چه مدت کارنه تیر معتبر است و هزینه صدور آن چگونه تعیین می‌شود؟

مدت اعتبار کارنه تیر از زمان صدور تا پایان عملیات ترانزیت و تحویل کالا به گمرک مقصد معتبر است (معمولاً ۳ ماه). هزینه صدور بستگی به تعداد برگه‌ها، مسیر، و تضمین گمرکی مورد نیاز دارد که توسط انجمن صنفی یا نماینده IRU در هر کشور تعیین می‌شود.